Overweging bij Genesis 37: het begin van het verhaal van Jozef op zondag 5 oktober 2008 met extra aandacht voor het werk van ZWO, Oost-Timor

Ruzies tussen broers… het lijkt wel alsof het nergens anders over gaat in Genesis. Kaïn en Abel, Jacob en Ezau, en nu Jozef en zijn broers weer. Als de zusters een belangrijker rol hadden gespeeld in de geschiedenissen van Genesis dan waren zij vast ook de bron geweest van familie ruzies…

Rivaliteit, jaloezie, strijd om de gunst van je vader, de eerste willen zijn… het zorgt voor spanningen in het gezin. Heel herkenbaar, aan je eigen keukentafel, misschien, als de kinderen klein zijn kleine rivaliteit.. maar als ze groter zijn kan het tot slepende ruzies en jarenlange verwijdering leiden. Tot Bert van Leeuwen dan moet komen met zijn limousine en familiediner…

Jacob heeft het zelf eigenlijk pas net weer goed gemaakt met zijn broer Ezau. Maar nu legt hij zelf weer de basis voor nieuwe tweespalt – hij trekt één van zijn zonen voor. En dat doet de anderen pijn, maakt ze jaloers. Die koningsmantel die roept hun jaloezie op. Want wie krijgt de zegen van hun vader? Wie wordt zijn opvolger?

Jozef droomt 2 dromen. Waarin hij degene is waarvoor gebogen wordt. Waar komen die dromen vandaan? Wil hij, onbewust, zelf zo graag? Wordt hij overmoedig?

Of komt het van God, die dromen?

Het wordt ons niet verteld. De dromen van Jozef roepen irritatie op, zelfs bij zijn vader. Ze geloven er niet in, willen er niet in geloven. Maar de dromen zetten wel een keten van gebeurtenissen in gang die leiden zal tot grote veranderingen. Waarbij uiteindelijk de rollen finaal omgekeerd zullen zijn.

Jozef komt eerst in de put terecht, dan in de kerker van de gevangenis… in slavernij… voordat hij op zal klimmen naar de troon.

Jozef, de uitverkorene.. die met die rol eerst nog geen raad weet.. onhandig gaat hij om met zijn dromen, op het irritante af… hij moet nog groeien in zijn rol, tot een mens die de last van de ‘uitverkiezing’ dragen kan. Voordat hij past in zijn jas, de koningsmantel.

Jozef en zijn broers – het is een familiegeschiedenis, nivo keukentafel… maar we kunnen er ook naar kijken als een strijd tussen volken. De 12 stammen van Israel vechten hier om de positie van eerste – wie is in het land Israel de belangrijkste. Juda, of Jozef..?

Zoals er tussen volken steeds weer gevochten wordt, en rivaliteit is. We gaan vaak niet als broeders en zusters met elkaar om, of juist… als vechtende familieleden, die elkaar weinig gunnen. De grootste wil koste wat kost zijn plekje behouden, de oudste rechten. De kleinste staat achteraan, en als die in opstand komt, en een groter aandeel wil… in de welvaart, in zelfstandigheid, politieke autonomie… dan wordt dat niet gewaardeerd.

Het gaat in het verhaal van Jozef over broers, maar ook over politiek – wie verdient de macht.. over hongersnood, en wie daarvoor een oplossing weet – over verstandige verdeling van voedsel, van welvaart, het gaat over slavernij… over wijsheid.

En het gaat erover, dat de rollen worden omgekeerd. De jongste, die wordt de grootste… daarvoor moet hij door diepe diepten gaan, en ouder en wijzer worden… dat wel. Maar zijn dromen, die eerst zo belachelijk leken, die worden wel waarheid.

De droom waarin alles op z’n kop gezet wordt, verhoudingen worden veranderd, wie de kleinste is en de onbelangrijkste voorop mag… laten wij ons daar in de kerk door inspireren? Brengt ons dat tot daden, tot actie, verzet misschien? Om op te komen voor wie achteraan staat? Een volk dat geen rechten heeft, mensen die vluchten moeten, boeren die bijna niets verdienen, kinderen die niet naar school kunnen.

Voor hen kunnen we geld inzamelen, actie voeren, eerlijke produkten kopen…

Maar vooral luisteren naar hun dromen… ze niet de mond snoeren, maar luisteren naar de dromen van degene wiens stem maar moeilijk boven de andere geluiden uit komt… want misschien.. je weet het niet met dromen… klinkt er iets van God door… misschien is het de stem van God.. die de rollen omgedraaid wil zien.

Zijn woord wil deze wereld omgekeerd:
dat lachen zullen wij die wenen,
dat wonen zal wie hier geen woonplaats heeft,
dat dorst en honger zijn geleden.

Wie denken durft, dat deze droom het houdt,
een vlam die kwijnt maar niet zal doven,
wie zich aan deze dwaasheid toevertrouwt,
al komt de onderste steen boven:
die zal kreunen onder zorgen,
die zal vechten in 't verborgen,
die zal waken tot de morgen dauwt
Hij zal zijn ogen niet geloven.
(uit: Tussentijds nr. 207)

Rebecca Onderstal.